Stichting Trésor Utrecht

Plant van de maand

=> Vorige planten van de maand

Maieta guianensis

foto Renske Ek

De 'Zwarte mond'-familie (de Melastomataceae)*
is rijk vertegenwoordigd in Trésor
Vijko Lukkien

Wat betreft het aantal gevonden soorten behoort de familie van de Melastomataceae ongetwijfeld tot de top drie van de grootste plantenfamilies van het Trésor reservaat.
Met in totaal ruim 45 soorten verdeeld over 18 verschillende geslachten steken ze de familie van de Aronskelkachtigen (Araceae) en de Vlinderbloemigen (Fabaceae) dan ook aardig naar de kroon.
Echt grote bomen komen in deze familie niet voor. Het zijn vooral kruiden, struiken en min of meer kleine bomen die in de ondergroei van het regenwoud te vinden zijn. In bijzondere gevallen gebruiken ze andere grotere bomen om daar op de takken en stammen, als epiphyt dus, in hun lichtbehoefte te voorzien. Een fraai voorbeeld van een dergelijke epiphyt is Topobea parasitica, tijdens ons werkbezoek in februari door Gijs van Tol gefotografeerd langs de rivier de Orapu en ook afgebeeld op de omslag van het aprilnummer van Trésor Nieuws (TN 24).

Topobea parasitica	Miconia ciliata	Miconia ciliata
foto Gijs van Tol	foto Renske Ek	foto Renske Ek

Op deze afbeelding zijn trouwens een paar belangrijke familiekenmerken te zien. De hoofdnerven van het blad ontspringen alle aan de basis en komen gekromd weer bijeen aan de top van het blad. De zij-nerven vormen vervolgens een fraai ladderparoon. De meeldraden in de bloem vertonen een ander familiekenmerk, namelijk dat het stuifmeel vrijkomt door een porie aan de top. De bloemen worden in veel gevallen door bijen bestoven die het stuifmeel verzamelen.
Ondanks de bovengenoemde, vaak makkelijk te herkennen, overeenkomsten in deze familie is de variatie in soorten groot. Het soortenrijkste geslacht in Trésor is het geslacht Miconia, waarbij hier de bladeren en bloemen van Miconia ciliata en Miconia mirabilis zijn afgebeeld.
Maieta guianensis wordt gekenmerkt door een bijzondere relatie met dieren. Aan de voet van het blad wordt door plooiing van het blad (zie afbeelding) een soort holletje gevormd, waarin mieren zijn gehuisvest. Deze mieren nu beschermen de plant tegen vraat door bijvoorbeeld rupsen. Het is nog niet helemaal duidelijk wat nu precies, behalve het verlenen van onderdak, de tegenpresatie van de plant hiervoor is.

Miconia mirabilis	Maieta guianensis	Henrietella caudata
foto's Renske Ek

Henrietella caudata, hier eveneens afgebeeld, laat naast de eerder genoemde bladkenmerken een andere variatie zien. De bloemen ontspringen hier direct uit de takken, een verschijnsel dat in botanie wordt aangeduid als cauliflore bloemen, wat betekent bloemen die op het 'oude hout' bloeien.
Tenslotte de naam de 'Zwarte mond'-familie. Deze bijzondere naamgeving vindt haar oorsprong in de eetbare bessen van sommige soorten. Wanneer deze namelijk gegeten worden kleuren deze bessen de mond pikzwart!
__________
*Grieks: μελάς (melas)=zwart; στόμα (stoma)=mond.