Stichting Trésor Utrecht

Vleermuizen
Over de hele wereld verspreid komen ongeveer 1000 vleermuissoorten voor. Het zijn de enige zoogdieren die echt kunnen vliegen. Hun handen met enorm lange vingers met de daartussen gespannen dunne huid dienen als vleugels, vandaar hun wetenschappelijke naam: Chiroptera=Handvleugeligen.
Hun afmetingen zijn heel verschillend: de grootste leven in Zuidoost-Azië, wegen zo'n 1,5 kg en hebben een spanwijdte van wel 2 meter. De kleinste komt voor in Thailand, weegt minder dan 2 gram en heeft een spanwijdte van 12-13 cm.
Iedere vleermuissoort is aangepast aan zijn levenswijze en voedsel. Er zijn er die insecten eten, maar ook fruit, stuifmeel, nectar, kleine zoogdieren (ook andere vleermuizen), vogels, kikkers, vis en bloed kunnen het hoofdvoedsel van een bepaalde soort zijn.
In Zuid-Amerika komen veel vleermuissoorten voor. Pieter Blondé, proviaal Coördinator Oost-Vlaanderen van de Vlaamse Vleermuiswerkgroep Natuurpunt, deed er in de zomer van 2008 in Trésor onderzoek naar.
Pieterblonde@hotmail.com

Trésor, een echte schatkamer

Pieter Blondé

Een blik op een gigantische
vleermuizendiversiteit
Om de waarde van Trésor beter te kunnen inschatten lopen diverse inventarisatieprojecten. In dit artikeltje geven we kort de gebruikte methodieken en resultaten van de vleermuizeninventarisatie ik heb uitgevoerd in de zomer van 2008.

Pieter Blondé met een van de grotere
vleermuizen van Frans-Guyana:
Chrotopterus auritus

foto Vanessa Siaudeau

Het reservaat is gelegen op een van de 'natste' heuvels van Zuid-Amerika. Jaarlijks valt er meer dan 4000 mm water. Gecombineerd met een luchtvochtigheid tussen 80 en 98% en een bijna constante temperatuur van 26ºC is dit niet enkel een ideaal klimaat voor schimmels, maar ook voor vleermuizen.

Thyroptera tricolor houdt zich met
zuignapjes vast in een opgerold blad.

foto Mickaël Guerin-Bouhaben

Ter voorbereiding van dit onderzoek werd de uitgebreide Zuid-Amerikaanse vleermuizencollectie in Naturalis bestudeerd. Ter plaatse volgden we hoofdzakelijk Simmons et al. 1998, Charles-Dominique 2001 en Burton 2001 voor de determinatie. Enkele dieren die niet overeenkwamen met de literatuur zijn opgestuurd naar diverse specialisten.
Een minderheid van de gedetermineerde vleermuissoorten werd gevangen in de slaapplaats, waarvan zes soorten in boomholtes en één soort in bladeren.
De grote meerderheid van de soorten, 51 soorten, bij 434 dieren, werd gevangen met mistnetten die dagelijks verzet werden. Het totaal aantal gevangen dieren bedroeg 52 soorten bij 444 dieren.

Choeroniscus godmani zuigt nectar uit bloemen.	Ectophylla macconnelli, een fruit etende vleermuissoort	Saccopterix bilineata, een insecteneter die overdag een schuilplaats in boomholtes zoekt	Vampyrodes caraccioli. Rustende vleermuizen hangen vaak aan hun achterpoten
foto Pieter Blondé	foto Pieter Blondé	foto Pieter Blondé	foto Kévin Pineau

De meeste van deze soorten gebruiken een breed spectrum aan diverse en zeer stille echo-locatiegeluiden. Desondanks namen we per soort geluidsopnames bij het vrijlaten omdat enkele auteurs (Barataud 2006, Leblanc 2005) geloven dat daarmee identificatie van vleermuizen in Frans-Guyana soms mogelijk is.

De soorten-accumulatiecurve per biotooptype laat zien dat totaal nog niet alle vleermuissoorten per biotoop gevangen zijn. Uit de reeds verzamelde gegevens lijkt men te mogen concluderen dat op de overgang van de weg/een smalle strook bos naar primair bos hoog op de heuvel de grootste diversiteit voorkwam. In dalende volgorde gevolgd door het steile primaire bos, het glooiende primaire bos en het primaire moerasbos. De diversiteit in het plateaubos lijkt het laagst, maar dat is vermoedelijk omdat de mistnetten er nooit verzet werden (=STOC-telling*). De vangstgegevens van deze plaats worden in verdere analyse niet gebruikt.

Vampyrodes caraccioli eet vooral vijgen	Uroderma bilobatum eet voornamelijk fruit	Chrotopterus auritus, een vleesetende vleermuis gevangen nabij de botanische trail	Desmodus rotundus, een bloed drinkende vleermuis
foto Kévin Pineau	foto Kévin Pineau	foto Pieter Blondé	foto Kévin Pineau

Ondanks dat er in 30 nachten reeds 444 dieren gevangen zijn is dat nog te weinig om de diversiteit van Trésor degelijk te kunnen vergelijken met andere gebieden. Echter is het wel duidelijk dat Trésor binnen de tropen een hoge vleermuizendiversiteit kent en dat het gigantisch diverser is dan de hotspot voor vleermuizendiversiteit in Nederland en Vlaanderen: De Limburgse Mergelgroeven (tijdens het zwermonderzoek 2008 werden er 1434 dieren gevangen van 13 soorten).

	% gevangen dieren	% gevangen soorten
Insecteneters	33	47,8
Fruiteters	48	37
Nectareters	16	9
Vleeseters	3	4
Bloeddrinkers	1	2

Bijna de helft van het aantal soorten waren insecteneters. Gezien de enorme dichtheden aan muggen en andere insecten is dit niet verwonderlijk. Een derde van de soorten waren fruiteters. Doordat ze hun ontlasting laten vallen in de vlucht zijn ze in de tropen efficiëntere zaadverpreiders dan fruit etende vogels, welke zich meer ontlasten al zittend, veelal in een boom (Charles - Dominique 2001). Van de overblijvende vleermuissoorten zijn er nectar en bloemen etende (met aangepast smal, langwerpig gebit), vlees etende (met o.a. een kikkerspecialist Trachops cirrhosus, een vleermuis etende vleermuis: Valse vampiervleermuis Vampyrum spectrum) en bloed drinkende: bv. Vampiervleermuis Desmodus rotundus.

Behalve vleermuizen waren er enkele grappige bijvangsten, gaande van grote nachtvlinders tot kolibries, van kikkers en slangen tot een luiaard.
Samenvattend was het een ware verruiming om in contact te komen met de Zuid-Amerikaanse vleermuissoorten en diversiteit. Hopelijk heeft het natuurreservaat Trésor met deze inventarisatie een bijkomd argument om meer regenwoud te kunnen redden van de 'gouden vernieling'.
_______________
* STOC = Suivi Temporel des Oiseaux Communs (zie TN 22 en TN 24)